Interview voor de Vrije Academie: Karin Haanappel over het Impressionisme

Vrije Academie docente Karin Haanappel over het Impressionisme

interview karin haanappel vrouwelijke impressionisten

L’Impressionnisme? C’est féminine!

Docente Karin Haanappel studeerde Algemene Letteren en Kunstgeschiedenis aan de Universiteit Utrecht, waar zij in 1994 afstudeerde op het oeuvre van de Franse beeldhouwster Camille Claudel (1864-1943). Sindsdien doet zij onderzoek naar de (vergeten) vrouwelijke kunstenaars en brengt deze in haar colleges, lezingen, boeken en artikelen onder de aandacht. In 2009 richtte zij het Instituut voor Vrouwelijke Kunstgeschiedenis op en in 2012 publiceerde zij het baanbrekende boek Herstory of Art. Voor de Vrije Academie verzorgt zij al jaren colleges, studiedagen en lezingen over vrouwelijke kunstenaars.

Welke rol speelt het impressionisme in jouw werk?

De tweede helft van de negentiende eeuw en het fin-de-siècle heeft altijd een aantrekkingskracht op mij gehad. Dit zijn tevens de jaren waarin het impressionisme in Frankrijk is geboren en groot geworden. Tijdens het onderzoek voor mijn biografie over Camille Claudel (verschijnt medio 2016) heb ik ontdekt dat veel vrouwelijke kunstenaars ware pioniers zijn geweest. Zo is Claudel zonder twijfel toonaangevend geweest binnen de Art Nouveau. Mijn volgende biografie gaat over de vrouwelijke impressionist Berthe Morisot. Interessant om te ontdekken dat de kunstcriticus Gustave Geffroy in 1881 schrijft: “Niemand vertegenwoordigt het impressionisme met meer talent en meer autoriteit dan Berthe Morisot”.

Bien-fini op de jaarlijkse Salon

In negentiende-eeuws Parijs is het gebruikelijk dat kunstenaars hun werk insturen voor de jaarlijkse Salon (l’exposition). Succes op de Salon betekent doorgaans ook een succesvolle carrière. Wanneer mannelijke kunstenaars impressionistisch werk inleveren, wordt dit veelal afgewezen door de juryleden omdat het volledig indruist tegen de academische werkwijze. De schilderijen zijn niet ‘bien-fini’ geschilderd, maar hebben een losse penseelvoering, een licht kleurgebruik en tonen een vluchtige impressie van het moment. Het werk van vrouwelijke impressionisten daarentegen wordt juist wel toegelaten, maar om verkeerde redenen. Sinds 1607 was het vrouwen verboden om onderwijs te genieten aan kunstacademies. Om te bewijzen dat vrouwen ‘in de schets zijn blijven hangen’ en daarom geen perfectie kunnen bereiken besluit de jury hun werk juist te tonen op de Salon zodat het publiek kan zien dat genialiteit geen vrouwelijke kwaliteit is. Ironisch om te constateren dat het publiek deze schilderijen juist geweldig vindt en graag koopt.

Wat spreekt jou het meest aan in het impressionisme?

Het impressionisme toont vaak een bepaalde joie de vivre of om de woorden van Auguste Renoir aan te halen: “De wereld is een feest van kleur. Er is al ellende genoeg in de wereld, waarom deze ook nog op het doek zetten?” Naast dat is het impressionisme een schitterende verbeelding van de tijdgeest waarin de kunstenaars leefden. Het alledaagse in plaats van historische taferelen zijn het onderwerp. Daardoor is het mogelijk om bijvoorbeeld aan de hand van schilderijen het Parijs van Haussmann binnen te wandelen, de huizen van haute bourgeoisie te verkennen, van het uitgangsleven te genieten of pittoreske dorpjes te bezoeken.

Kennen we in Nederland ook impressionistische schilders?

Zeker weten, het impressionisme is een internationale stroming en ook Nederland kent vertegenwoordigers. Bekende namen zijn Jongkind, Mauve, Breitner, Israëls en de gebroeders Maris om er een paar te noemen. En niet te vergeten vrouwelijke impressionisten zoals Arina Hugenholtz of Wally Moes. Het Singer Museum in Laren heeft fraaie werken van deze dames in hun eigen collectie.

Wat is jouw lievelingsschilderij?

Ik heb niet echt een lievelingsschilderij of een lievelingsschilder. Maar als ik er dan toch een zou moeten kiezen, dan wordt het een schilderij van Eva Gonzalès: Het ontwakenuit 1877/78. Het werk bevindt zich in de Kunsthalle in Bremen en heeft mijn aandacht vanaf het eerste moment getrokken. De dromerige blik waarmee de net ontwaakte jonge vrouw voor zich uitstaart in de schemering van ochtend vind ik perfect gevangen door de kunstenares.

Klik hier om het interview op de website van de Vrije Academie te lezen.

VOORJAAR 2016 

Korte collegereeks Les Femmes Impressionnistes in Amsterdam, Utrecht en Den Bosch 

collegereeks vrouwelijke impressionisten by karin haanappel

De (vergeten) vrouwelijke impressionisten door Karin Haanappel

Halverwege de negentiende eeuw ontstaat in Parijs een artistieke beweging in de schilderkunst die volledig indruist tegen de academische werkwijze. De schilderijen zijn niet ‘bien-fini’ geschilderd maar hebben een losse penseelvoering, een licht kleurgebruik en tonen een vluchtige impressie van het moment. Vanaf 1874 wordt deze beweging aangeduid met de term impressionisme. Vrouwen als Berthe Morisot (1841-1895), Mary Cassatt (1844-1926)  en  Eva Gonzalès (1847-1883)  hebben ook een belangrijk deel uitgemaakt van Les Impressionistes.

Tijdens deze korte collegereeks van Karin Haanappel hoort u over deze drie vrouwelijke impressionisten, aangevuld met de minder bekende Marie Bracquemond (1840-1916). We nemen het leven & oeuvre van deze vier vrouwen onder de loep en plaatsen het in de context van de tijd waarin zij leefden.

Bij de groep impressionisten denken we onwillekeurig aan mannelijke schilders: Monet, Renoir, Degas, Sisley, Pissarro, … etc. Dat ook vrouwen deel uitmaakten van deze Parijse beweging is veel minder bekend. Vanaf het begin heeft Berthe Morisot (1841-1895) deel uitgemaakt van Les Impressionistes. Zij was niet alleen één van de belangrijkste vertegenwoordigers, maar kan ook gezien worden als een pionier van het impressionisme. Ook de Amerikaanse Mary Cassatt (1844-1926) heeft een belangrijke rol gespeeld. Naast haar vernieuwende werk stimuleerde zij Amerikaanse verzamelaars om werk van de impressionisten te kopen. Dankzij haar is het impressionisme populair geworden in de Verenigde Staten. De helaas jong gestorven Eva Gonzalès (1847-1883) is tegenwoordig bekend als de enige leerlinge van Edouard Manet, maar zij was zoveel meer dan dat. Onderzoek wijst zelfs uit dat zij, net als Berthe Morisot die met Manets broer trouwde, een grote inspiratiebron is geweest voor Manet en hij door hen impressionistisch is gaan schilderen! De minder bekende Marie Bracquemond (1840-1916) heeft het impressionisme altijd vurig aangehangen. Zij heeft aan verschillende tentoonstellingen deelgenomen en haar werk verdient het om weer voor het voetlicht geplaatst te worden.
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s