Mijn adoptie van Judith Leyster

Onlangs las ik op Facebook over het project 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis: beroemde, beruchte, opmerkelijke, geliefde, slechte, spraakmakende en invloedrijke vrouwen gebundeld in een vuistdik naslagwerk…… Onder redactie van dr. Els Kloek zal dit boek in februari 2013 verschijnen als het tastbare, gedrukte naslagwerk van het Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland (DVN). Met het DVN was ik wel bekend, dat er nu ook een gedrukte versie gaat komen met evenzoveel biografieën (ca. 1200 pagina’s en ruim 1000 afbeeldingen) is fantastisch nieuws. Om dit project financieel te kunnen dragen, is een crowdfundingscampagne gestart, waarbij het mogelijk is 1 van de 1001 vrouwen te adopteren. En dat heb ik gedaan: ik heb Judith Leyster geadopteerd en ben nu officieel haar meter.

Mijn motivatie voor deze vrouw staat vermeld op de website van 1001 Vrouwen: “Omdat Judith Leyster een belangrijke vrouwelijke kunstenaar uit de Hollandse 17e eeuw is en nog teveel in de schaduw staat van haar mannelijke collega-schilders. Als kunsthistorica ben ik al geruime tijd bezig de kunstgeschiedenis op een meer egalitaire wijze te belichten. Op 8 maart 2012 is mijn boek ‘Herstory of Art’ verschenen en daarin staat Judith Leyster uiteraard ook vermeld.”

Judith Leyster (1609-1660) werd in 1633 zelfstandig meesterschilder in het Haarlemse Sint-Lucasgilde en nam ook leerlingen aan. Haar zelfportret toont ons een ontspannen, zelfverzekerde vrouw met in haar linkerhand een palet en een enorme hoeveelheid penselen. Haar losse penseelvoering doet soms denken aan haar tijd- en plaatsgenoot Frans Hals. Wanneer men in latere tijden haar naam is vergeten, wordt veel van haar werk aan hem toegeschreven. Pas als aan het einde van de 19e eeuw haar monogram wordt ontcijferd – ineengevlochten letters J en L met een pijl naar rechts die uitmondt in een ster – wordt haar oeuvre herontdekt. In tegenstelling tot de meeste vrouwelijke kunstenaars was Leyster niet de dochter van een schilder. Haar vader had een bierbrouwerij die hij de Ley-star noemde, een naam die zij gebruikte en verwerkte in haar stermonogram.
In 1636 trouwde zij met de schilder Jan Miense Molenaer, de werken van haar hand dateren allemaal van voor haar huwelijk. Erna zou ze zich hebben beziggehouden met de opvoeding van de kinderen en de werkzaamheden van haar man, te weten schilderen en de kunsthandel.

Het oeuvre van Judith Leyster bestaat uit portretten, stillevens en vooral genrestukken (scènes uit het dagelijks leven). Deze schijnbaar realistische taferelen hebben vaak een moraliserende boodschap in zich. Een mooi voorbeeld van een genrestuk is ‘Man die een vrouw geld aanbiedt’ uit 1631. Het schilderij toont een vrouw die bij het licht van een walmende olielamp borduurwerk verricht. Haar voeten heeft zij op een stoofje, waarin het vuurtestje met brandende kooltjes duidelijk zichtbaar is. Een man met een bontmuts probeert haar aandacht te trekken door zijn linkerhand op haar schouder te leggen en met zijn rechterhand biedt hij haar geld aan. Zij negeert hem volledig en gaat op in haar werkzaamheden. Ook het feit dat haar voeten op het stoofje blijven, geeft aan dat zij niet in zal gaan op het oneerbare voorstel van de man. Met andere woorden, de vrouw is van zichzelf warm genoeg, het vuurtestje staat ook in het stoofje i.t.t. veel schilderijen van bijvoorbeeld Jan Steen, waar vrouwen vanuit een male gaze benaderd worden en het vuurtestje buiten het stoofje staat zodat voor iedereen duidelijk is dat deze vrouwen lijden aan erotische melancholie (minnepijn). Een luit in de buurt versterkt vaak nog de ziekte waar deze vrouwen aan lijden. In Leysters schilderij lijdt de vrouw duidelijk niet aan erotische melancholie. De morele standvastigheid van deze bordurende vrouw sluit perfect aan bij de protestantse deugdzaamheid van de kuise vrouw. Leyster onderscheidde zich niet alleen van haar mannelijke collega’s door haar female gaze, maar ook van haar vrouwelijke collega’s door haar voorkeur voor genrestukken in plaats van bloemstillevens, het gebruikelijke genre voor schilderende vrouwen.

Over Judith Leyster is natuurlijk nog veel meer te vertellen, zie o.a. haar lemma op de website van DVN. Of lees mijn boek ‘Herstory of Art’ daarin staat zij vermeld naast enkele van haar tijdgenoten. Wil je ook 1 van de 1001 vrouwen adopteren, ga dan naar www.1001-vrouwen.nl en maak een keuze……… Een van mijn vriendinnen heeft Lizzy Ansingh al geadopteerd!!

Nawoord
In februari 2013 is het boek 1001 Vrouwen verschenen. Tegelijkertijd is van 14 februari tot 20 mei 2013 een gelijknamige tentoonstelling te zien zijn bij de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam. Klik hier voor een video en hier voor foto’s van de opening op 14 februari 2013.

1001 vrouwen  foto: © Monique Kooijmans

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s